مراحل تولید فرش ماشینی ( فصل ۴ ، بخش ۴ ) – ماشین بافندگی رویه به رویه

face to face weaving machine

0 84

بافندگی رویه به رویه: همان طور که در بخش قبل گفته شد روش اصلی بافندگی در صنعت فرش ماشینی ایران رویه به رویه است. در این بخش در مورد اجزای مختلف این ماشین توضیحاتی خواهیم داد.

 

۳ – ۲ – ۳ – ۴ – بافندگی رویه به رویه ( Faceto – face )

میتوان گفت که امروزه روش بافندگی رویه به رویه متداول ترین روش تولید فرش ماشینی جهان است. این سیستم برای اولین بار در سال ۱۹۲۰ در صنعت بافندگی فرش ماشینی استفاده شد و تأثیر موفقیت آمیز عمیقی بر این صنعت گذاشت.

این روش توانست در بافت انواع فرش ها از قالی و قالیچه گرفته تا کناره (فرشهای سرتاسری یا رولی)، سبک و یا سنگین، طرح دار و یا ساده، تحولی بزرگ ایجاد نماید.

ماشین های بافندگی رویه به رویه به ویژه در کشورهایی که تمایل به تولید فرشهای نسبتا سنگین دارند، مانند ایران، ترکیه، مصر و عربستان از اقبال عمومی بالایی در بین تولید کنندگان فرش برخوردار هستند.

در حال حاضر دو کمپانی بزرگ سازنده ماشین آلات نساجی یعنی «واندویل» و «شونهر» به ساخت پیشرفته ترین ماشین های بافندگی فرش رویه به رویه مشغول می باشند.

رقابت شدید و تنگاتنگ بین این دو شرکت سبب شده است تا عرضه تکنولوژی های جدید و نوآوری ها در صنعت فرش ماشینی جهان، سرعت بسیار بالایی به خود بگیرد.

مهم ترین مزیت روش رویه به رویه نسبت به سایر روش های بافندگی فرش (آکسمینستر و بافندگی سیمی)، بافت همزمان دو فرش کاملا مشابه است که می تواند به سرعت تولید بالاتر و راندمان مطلوب تر منجر شود.

در مقابل، شاید یکی از بزرگترین محدودیت های این روش، عدم توانایی در استفاده از حروف و کلمات و به طور کلی متن در نقوش فرش باشد (به دلیل آن که متن در یکی از فرش های رو یا زیر صحیح درج می شود ولی در فرش مقابل به دلیل آینه ای بودن طرح فرش های زیر و رو، برعکس و در نتیجه غلط درج می گردد).

اساس کار در روش بافندگی رویه به رویه بدین گونه است که در اثر تداخل نخهای تار و پود، همزمان دو پارچه برزنتی مجزا بافته شده، نخهای خاب رنگی در راستای تقریبأ عمودی بین آن دو را پر می کنند.

به عبارت دیگر در اثر حرکت رفت و برگشتی نخهای خاب از یک برزنت به برزنت دیگر، فضای خالی بین دو پارچه برزنتی از نخهای خاب پرشده، لایه خاب هردو فرش به وجود می آید. بدین ترتیب «منسوج سه بعدی» به ضخامت چند سانتی متر به وجود می آید.

در ادامه، یک تیغ متحرک با حرکت رفت و برگشتی خود در عرض ماشین بافندگی، نخهای خاب و در نتیجه منسوج سه بعدی شکل گرفته را از وسط برش داده و دو فرش خاب بریده به وجود می آورد. شکل (۴-۱۰) تصویر شماتیک نمونه ای از ماشین بافندگی فرش رویه به رویه را نشان میدهد.

 

بافندگی رویه به رویه

شکل ۴-۱۰- تصویر شماتیک ماشین بافندگی فرش رویه به رویه

 

 ۴-۳-۳-اجزای مختلف ماشین بافندگی فرش رویه به رویه

ماشین بافندگی فرش رویه به رویه، یک ماشین نساجی غول پیکر با ابعادی در حدود ۵ تا ۸ متر عرض، ۲۰ تا ۳۲ متر طول و ۶ تا ۸ متر ارتفاع می باشد. وظیفه این ماشین، بافتن منسوجی سه بعدی است که در انتها به دو نیمه برش خورده، فرش های زیر و رو تولید می شوند.

این ماشین مانند تمام ماشین های دیگر دارای اجزایی است که هر یک وظیفه کاملا مشخصی را برعهده دارند. بنابراین در ادامه به تشریح قسمت های مختلف ماشین پرداخته، نحوه عملکرد هر قسمت به اختصار بیان می شود.

 

۱ – ۳ – ۳ – ۴ – قسمت تغذیه نخ های خاب (قفسه یا کریل)

به قسمتی از ماشین که هزاران بوبین نخ خاب در آن جای گرفته و وظیفه تغذیه نخهای خاب به ماشین بافندگی را به عهده دارد، «قفسه یا کریل» می گویند. در واقع، کریل یک سازه فلزی بسیار بزرگ در یک یا دو طبقه است که با قرار گرفتن در پشت ماشین بافندگی، بوبین های نخ خاب را در خود جای می دهد (شکل ۴-۱۱).

 

بافندگی رویه به رویه

شکل ۴-۱۱- تصویر قفسه (کریل) ماشین بافندگی فرش

 

در کریل ماشین های قدیمی، نخهای خاب ابتدا از روی بوبین بر روی ماسوره های ۱۴، ۱۷ و یا ۲۱ سانتی متری برگردان شده، سپس این ماسوره ها داخل کریل ماشین جاسازی می شوند.

نخ، پس از باز شدن از روی ماسوره، از میله راهنماها عبور می کند تا به میل میلک های رنگ برسد. برای آن که نخهای خاب «تحت کشیدگی» ثابت و یکنواخت تغذیه می شوند، وزنه فلزی حلقه شده ای به شکل C، روی هر نخ خاب قرار می گیرد.

این وزنه علاوه بر کنترل کشیدگی، حکم ترمز را داشته مانع از برگشتن و پیچش معکوس ماسوره حین عملیات بافندگی می شود. در این حالت، چنان چه از ماسوره های کوچک ۲۰۰ تا ۳۰۰ گرمی استفاده شود، فاصله زمانی تعویض ماسوره ها خیلی کوتاه شده، در نتیجه راندمان تولید و کیفیت فرش بافته شده به شدت افت خواهد کرد.

بنابراین به جای ماسوره از بوبین های نخ خاب که هر یک دارای حداقل یک کیلوگرم نخ می باشند، استفاده می کنند. در ماشین های جدید که تراکم طولی و عرضی فرش بسیار بالا رفته است، مصرف نخ های خاب نیز به مراتب افزایش یافته است.

در ماشین های بافندگی قدیمی قفسه (گریل) یک طبقه می باشد، زیرا تراکم فرش کمتر بوده، تعداد تنوع رنگ های نخ خاب محدود (سه تا پنج رنگ) می باشد. ضمنا ماسوره های کوچک به فضای کوچکی نیاز دارند.

برعکس، در ماشین های جدید با افزایش روزافزون تراکم طولی و شانه فرش و همچنین افزایش تعداد رنگها تا ۱۰ رنگ اصلی و نهایتا لزوم استفاده از بوبین های بزرگ نخ، قفسه به صورت دوطبقه تعبیه شده است.

نحوه چیدمان ماسوره ها یا بوبین های نخ خاب در داخل کریل تابع نظم خاصی است و باید کاملا با قسمت ژاکارد ماشین و نقشه فرش هماهنگ باشد. به طور معمول نخها از رنگی به رنگ دیگر و از بالا به پایین، داخل قفسه یا کریل چیده می شوند.

همان طوری که در شکل (۱۱-۴) دیده می شود، هر چند ردیف افقی از کریل به یک رنگ خاص تعلق دارد معمولا هرسه ردیف از کریل های یک طبقه به یک رنگ اختصاص دارد).

ضمنا نخهای خابی که پرمصرف تر هستند (مانند نخ خاب رنگ زمینه نقشه فرش)، در ردیف های میانی کریل قرار می گیرند تا به واسطه فاصله کوتاه تر تامحل بافت، نخ پارگی کمتری داشته باشند.

قفسه (گریل) ماشین بافندگی فرش ماشینی با ظرفیت بالای ۱۵ هزار بوبین، بزرگترین قفسه نخ در بین ماشین های نساجی به ویژه بافندگی است.تعداد ماسوره ها یا بوبین های موجود در کریل ماشین بافندگی فرش، تابعی از تراکم شانه، تعداد رنگ و عرض فرش می باشد.

به طور مثال برای یک فرش ۷۰۰ شانه با تعداد ۸ رنگ اصلی و عرض ۳ متر، تعداد ۱۶۸۰۰ بوبین نخ خاب رنگی در کریل قرار داده میشود. این تعداد حاصل ضرب تراكم شانه در تعداد رنگ در عرض فرش می باشد.

در هر ماشین بافندگی فرش، علاوه بر بافنده که در قسمت جلوی ماشین مستقر بوده و به ناحیه بافت ماشین تسلط دارد، یک نفر کمک بافنده نیز در نظر گرفته میشود.

مهم ترین وظایف کمک بافنده، حرکت مداوم در داخل کریل و نظارت بر عملکرد آن، گره زدن نخهای پاره شده و جایگزین کردن بوبین های پر به جای بوبین های خالی می باشد.

یکی از نکات مهم در خصوص کریل ماشین های بافندگی فرش که می تواند بر راندمان کار کمک بافنده و در نتیجه راندمان تولید تأثیر بسزایی داشته باشد، تأمین نور یکنواخت داخل کریل است.

با توجه به وجود هزاران نخ خاب رنگی که گاه تعداد آنها به بالای ۲۵ هزار نخ می رسد، تشخیص نخ پاره شده در لابه لای انبوهی از نخ های رنگی کار دشواری بوده، نیاز به نور کافی و یکنواخت دارد.

از این رو در اکثر کارخانجات بافندگی فرش ماشینی، از تعداد زیادی لامپ های مهتابی و یا لامپ های کم مصرف با نور یکنواخت برای روشنایی کریل های یک طبقه و دو طبقه بهره می گیرند.

برای نظم دادن و جلوگیری از تداخل و درگیری هزاران نخ خابی که از کریل خارج می شوند، آنها را از داخل سوراخ های صفحات مشبک نصب شده در قسمت خروجی کریل می گذرانند.

سپس نخهای خاب به صورت دسته ای، از میله های راهنما (مقسمها) عبور داده می شوند. در فاصله بین میله های راهنما و میل میلکها، بر روی هر نخ خاب یک «لامل»  قرار داده میشود.

لامل ها که مطابق شکل (۴-۱۲) تیغه های بسیار نازک فلزی به ارتفاع ۲۰ تا ۲۵ سانتی متر و عرض ۱٫۵سانتی متر هستند، جهت کنترل پارگی نخ های خاب به کار می روند.

 

بافندگی رویه به رویه

شکل ۴-۱۲- الف) تصویر لامل نخ خاب (pile drope wire)

ب) نحوه قرار گرفتن لامل ها روی نخ خاب

 

به محض پاره شدن یک نخ خاب، لامل مربوطه افتاده، اتصال الکتریکی ضعیفی ایجاد میشود. این اقدام به واسطه سیستم های الکترونیکی منجر به توقف ماشین خواهد شد.

نخ های خاب پس از حرکت از لابه لای میله های راهنما (مقسمها). به سمت داخل ماشین بافندگی هدایت شده، از داخل چشم میل میلکهای رنگ عبور داده می شوند.

میل میلک رنگ مطابق شکل (۱۳-۴) یک میله نازک فلزی با سوراخی در وسط برای عبور نخ خاب می باشد. هر سرنخ خاب یک میل میلک مختص به خود دارد.

 

بافندگی رویه به رویه

شکل ۴-۱۳- تصویر نمونه ای از میل میلک رنگ (نخ خاب)

 

بنابراین به تعداد نخهای خاب رنگی (که به هزاران سرنخ می رسد)، میل میلک رنگ در ماشین تعبیه شده است. سر بالایی هر یک از میل میلکها به نخ نایلونی به نام «هار نیش» متصل است.

در واقع هارنیش واسطه بین میل میلک و ژاکارد است. ژاکارد با به سمت بالاکشیدن هارنیش، میل میلک مربوطه و در نتیجه نخ خاب داخل آن را به سمت بالا می کشد. این به آن معنی است که نخ خاب بالا کشیده شده باید در فرش بافته شود.

میل میلکهایی که توسط ژاکارد انتخاب نشده و به سمت بالا کشیده نمی شوند، حامل نخ های خاب رنگی هستند که در آن مرحله از بافت نباید بافته شوند.

پس از بافته شدن نخ خاب انتخابی، نیرویی لازم است تا میل میلک مربوط به آن را به پایین کشیده به موقعیت ابتدایی برگرداند. بدین منظور به سر پایینی هریک از میل میلکها، یک میله بلند فلزی سنگین وزنه) آویزان شده است تا به محض رها شدن هارنیش توسط ژاکارد، میل میلک به طور خودکار و در اثر نیروی وزن وزنه فلزی پایین افتاده و به جای خود برگردد.

نخ خاب پس از عبور از میل میلکها، از فاصله میان دندانه های شانه بافندگی عبور کرده و در داخل بافت قرار می گیرد. همان طوری که قبلا اشاره شد، تعداد نخهای خاب بسیار بیشتر از تعداد دندانه های شانه ماشین بافندگی است. بنابراین از هر دندانه شانه، هم زمان بیش از یک نخ خاب عبور داده میشود.

 

۲ – ۳ – ۳ – ۴ – قسمت تغذیه چله

نخ های چله فرش از طریق چند «غلتک چله» قرار گرفته در پشت ماشین بافندگی فرش به ناحیه بافت تغذیه می شوند. تعداد این غلتک چله ها معمولا دو جفت (چهار عدد) است که یک جفت از آنها به «غلتک چله شل باف» یا «غلتک چله جلو» شناخته می شوند و جفت غلتک دیگر، «چله سفت باف» یا «غلتک چله عقب» نامیده می شوند.

نخ های چله سفت باف به شکلی متقارن نیروهای حاصل از نخ های خاب فرش رو و زیر را خنثی می کنند و بدین ترتیب کمک می کنند تا دو لایه فرش زیر و رو به صورت کاملا مجزا قرار گیرند.

نخهای چله شل باف در مشارکت با نخهای چله سفت باف و نخهای پود، زمینه یا برزنت فرش را تشکیل می دهند. با تغییر موقعیت نخهای چله شل باف و نحوه قرار گیری آنها در ساختار زمینه، می توان بافت زمینه فرش را تغییر داد.

میزان مصرف نخ های چله شل باف نسبت به چله سفت باف در فرش به مراتب بیشتر است و بنابراین تعویض چله شل باف یا اصطلاحا شارژ آن در فاصله های زمانی کوتاه تر از تعویض چله های سفت باف صورت می گیرد.

لازم به ذکر است که در برخی ماشین های بافندگی فرش ماشینی به ویژه ماشین های قدیمی و تک راپیر، هر چهار غلتک چله ماشین در یک ردیف افقی و همسطح با یکدیگر قرار گرفته اند.

در این حالت احتمال درگیری نخهای چله با یکدیگر و همچنین با نخهای خاب وجود داشته، بین آنها سایش رخ می دهد. ضمنا در این گونه ماشین های فرش بافی، تنها می توان بافت زمینه ۱ / ۱ را به عنوان طرح بافت برزنت فرش انتخاب نمود.

در برخی ماشین های جدید و به ویژه در برخی ماشین های دو راپیر، تعداد ۸ غلتک چله در دو طبقه در پشت ماشین تعبیه شده است تا درگیری و اصطکاک آنها با نخ های خاب و در نتیجه نخ بارگی کمتر شود. در این حالت بافت زمینه می تواند به صورت ۲/ ۲ باشد. دو شکل چیدمان غلتکهای چله در ماشین های بافندگی فرش ماشینی در شکل (۴-۱۴) آمده است. همان طوری که مشاهده می شود، مسیر عبور نخ های خاب (رنگ) در دو روش کاملا متفاوت است.

 

بافندگی رویه به رویه

شکل ۴- ۱۴- چیدمان غلتک های چله و مسیر عبور نخ های خاب و چله در ماشین بافندگی فرش ماشینی رویه به رویه

الف) غلتک چله در یک طبقه   ب) غلتک چله در دو طبقه

 

در ماشین های جدید هر یک از غلتکهای چله مجهز به یک سیستم «تغذیه نخ تار» یا «باز شدن نخ تار» است که شامل یک موتور الکتریکی به همراه درایور و قطعات سخت فراری چون بازوهای پنوماتیکی، گیربکس و… می باشد.

تنظیم میزان تغذیه چله که معمولا رابع عواملی چون میزان تراکم فرش، نوع بافت زمینه، میزان کشیدگی مطلوب چله ها، نحوه قرار گیری نخهای خاب مرده، قطر چله روی غلتک چله و… می باشد، به راحتی و از طریق نرم افزار کنترلی ماشین قابل انجام می باشد.

به طور مثال، با کاهش قطر غلتک چله در حین عملیات بافندگی، چون مصرف نخ چله (سرعت خطی تغذیه چله) همواره باید ثابت باشد، سرعت زاویه ای یا دورانی غلتک چله افزایش می یابد.

نکته مهمی که در خصوص نخ های چله وجود دارد آن است که پاره شدن حتی یک نخ از بین چند هزار سرنخ چله می تواند سبب ایجاد رگه در پشت فرش و در نتیجه معیوب شدن فرش تولیدی گردد.

بنابراین لازم است تا به محض پاره شدن یکی از نخ های چله. با استفاده از مکانیزمی دقیق، بلافاصله فرآیند بافندگی در ماشین متوقف و هشدار لازم به بافنده داده شود.به این منظور، بر روی هریک از نخهای چله به هنگام عبور در فاصله بین غلتکهای چله و میل میلکها، یک «لامل» قرار داده میشود.

لامل که یک تیغه فلزی بسیار نازک و سبک به شکل U وارونه است، به واسطه کشیدگی نخ تار به صورت معلق روی نخ قرار می گیرد (مطابق شکل ۴-۱۵).

 

بافندگی رویه به رویه

شکل ۴-۱۵- لامل و نحوه قرار گیری آن روی نخ تار

 

به محض پاره شدن نخ تار. لامل به سمت پایین افتاده با یک میله فلزی تماس پیدا می کند. بدین ترتیب یک مدار الکتریکی کوچک شکل می گیرد که براساس آن ماشین بافندگی متوقف شده هشدار مربوطه از طریق روشن شدن لامپ و هشداردهنده های روی مانیتور ماشین بافندگی به بافنده ماشین اعلام می گردد.

بافنده با پیدا کردن نخ چله مربوطه و گره زدن آن مجددا بافت را شروع می کند. بدیهی است در این حالت و به واسطه کشیدگی نخ چله، لامل مربوطه بالا قرار گرفته و اتصال الکتریکی با میله فلزی قطع می شود تا ماشین اجازه بافت داشته باشد.

نکته مهم دیگر درباره نخ های چله، «میزان کشیدگی» آنها می باشد. بدیهی است که شل بودن نخ های تار سبب می شود تا تشکیل دهنه و در مجموع عملیات بافندگی به خوبی انجام نشود.

از طرفی کشیدگی بیش از حد نخهای تار نیز سبب پارگی بالای نخ حین عملیات بافندگی و در نتیجه کاهش راندمان تولید و افت کیفیت فرش های بافته شده می گردد.

بنابراین، کشیدگی نخهای چله همواره باید در حد معقول و متناسب با عواملی چون نمره نخ های چله، تراکم بافت و تنظیم شود. برای اندازه گیری کشیدگی نخهای چله، می توان از وسیله ای به نام «تنشن متر» استفاده نمود. تصویر نمونه ای از تنشن متر و نحوه استفاده از آن در شکل (۴-۱۶) آمده است.

 

بافندگی رویه به رویه

شکل ۱۶-۴- تنشن متر

 

برای تنظیم میزان کشیدگی یا تنشن نخهای تار در ماشین های بافندگی قدیمی (ماکویی) از وزنه و اهرم استفاده می شد. برای افزایش تنشن، بر تعداد وزنه های روی اهرم افزوده می شد تا سنگینی بیشتر وزنه ها سبب کشیدگی بیشتر چله ها شود و برای کاهش تنشن از تعداد وزنه ها کاسته می شد.

در ماشین های مدرن امروزی که تغذیه نخهای چله و به تبع آن میزان چرخش و باز شدن غلتکهای چله به واسطه موتورهای الکتریکی انجام می شود، به راحتی می توان با استفاده از امکانات نرم افزارهای کنترلی ماشین، میزان تنشن را با دقت بسیار بالا تنظیم نمود.

 

۳-۴- ۳-۳ – قسمت تشکیل دهنه

نخهای چله پس از آن که از روی غلتک های چله باز شدند، به طور موازی با یکدیگر از لابه لای غلتکهای راهنما یا «مقسم» عبور می کنند (مطابق شکل ۴-۱۴).

سپس هر یک از آنها از داخل چشم یک «میل میلک چله» عبور داده می شوند. تعداد این میل میلکها بسیار زیاد و معمولا به تعداد مجموع سر نخهای چله ماشین بافندگی می باشند.

این میل میلکها که مطابق شکل (۴-۱۷) از نظر ظاهری متفاوت از میل میلکهای رنگ (نخ خاب) هستند، در تعدادی «ورد» یا «قاب ورد» جاسازی می شوند.

 

بافندگی رویه به رویه

شکل ۴-۱۷- تصویر نمونه ای از میل میلک نخ چله مورد استفاده در ماشین بافندگی فرش

 

معمولا حداقل تعداد وردهای ماشین بافندگی فرش، ۴ ورد است که این تعداد در برخی ماشین های بافندگی فرش به ۱۲ ورد نیز می رسد. وظیفه اصلی وردها جابه جایی عمودی دسته های مجزای نمای چله و در نتیجه تشکیل دهنه بافت می باشد.

برای جابه جایی عمودی وردها از بادامک و پیرو (در ماشین های بافندگی قدیمی، دابی (در ماشین های جدید) و یا موتور الکتریکی (در ماشین های مدرن) استفاده می شود

در سیستم انتقال حرکت بادامکی، به دلیل عدم انعطاف پذیری بادامکها در تغییر فرم حرکت وردها معمولا بافت ۱ / ۱ یا بافت «تافته» و در سیستم دابی به علت قابلیت انعطاف در تنوع حرکت وردها، بافت ۲ / ۲ یعنی بافت ریپس پا ریب به عنوان بافت زمینه فرش انتخاب می شود.

با استفاده از دابی الکترونیک در ماشین های جدی بافندگی فرش، می توان تا دهها نوع طرح ہلات را برای زمینه پا برزنت فرش انتخاب نمود.

در ماشین های مدرن باحذف دابی و استفاده از موتور الکتریکی نوع «سروو»، محدودیت نوع بافت وردها برداشته شده است یعنی می توان هر نوع طرح بافتی را برای برزنت فرش روی این نوع ماشین ها اجرا نمود.

نحوه قرارگیری نخهای چله و پود در هر دو نوع بافت زمینه در شکل (۴-۱۸) آمده است.نخ های چله پس از عبور از میل میلکها، از بین دندانه های «شانه» ماشین بافندگی عبور می کنند.

 

بافندگی رویه به رویه

شکل ۴-۱۸- شکل شماتیک دو نوع بافت متداول زمینه فرش

الف) طرح بافت تافته  ب)طرح بافت ریب

 

معمولا هرچند (دو تا چهار) سرنخ از چله ها از بین دو دندانه شانه ماشین عبور داده می شوند. این تعداد به عواملی چون عرض فرش، نوع طرح بافت، تراکم تاری فرش، تعداد راپیرها و… بستگی دارد.

 

۴ – ۳ – ۳ – ۴ – قسمت پودگذار

برای قراردادن پود در داخل دهنه بافت یا به عبارتی طی کردن عرض ماشین توسط یک نخ پود، از روش ها و تجهیزات متفاوتی استفاده می شود.

روش های اصلی پودگذاری در ماشین بافندگی فرش عبارتند از: «ماکویی» و «راپیری» که در ادامه توضیحات کامل تری از نحوه و جزئیات پودگذاری در این ماشین ها بیان می شود.

 

مراحل تولید فرش ماشینی ( فصل ۴ ، بخش ۳ ) – انواع روش های بافندگی فرش

 

مراحل تولید فرش ماشینی ( فصل ۴ ، بخش ۵ ) – پودگذاری در بافندگی رویه به رویه

 

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.