انواع فرش ایرانی (۳) فرش بلوچ- فرش بیجار

0 75

توضیح: در سلسله مقالاتی تحت عنوان انواع فرش ایرانی، چکیده‌ی مشخصات و ویژگی‌های فرشِ هر یک از شهرها یا مناطق مطرح ایران درزمینه‌ی صنعت فرش را از منابع معتبر ملی و جهانی ازجمله «انسکلوپدیای فرش» (به ترتیب حروف الفبا) تقدیم حضورتان می‌کنیم.

 

معرفی فرش بلوچ یکی از انواع فرش ایرانی

انواع فرش ایرانی – فرش بلوچ

 

فرش ایرانی بلوچ از دیرباز توسط عشایر مهاجر بلوچ که بین ایران، پاکستان و افغانستان در حال کوچ بودند بافته شده است.

فرش بلوچ در افغانستان به نام فرش هرات و یا فرش هرات- بلوچ مشهور است.

فرش ایرانی بلوچ ازنظر ساختار خود با فرش‌های ترکمنستان و افغانستان ارتباط نزدیکی دارد.

فرش بلوچ گاهی تحت نام فرش مشهد- بلوچ نیز شناخته می‌شود و خودِ اصطلاح مشهد- بلوچ نام یکی از طرح‌های فرش بلوچ نیز هست.

گروه‌هایی از قوم بلوچ در اطراف شهرهای «تربت‌حیدریه» و «تربت‌جام» زندگی می‌کنند که بافتن فرش برای آنان از اهمیت اقتصادی زیادی برخوردار است. برخی عقیده دارند که فرش بلوچِ بافته شده در خراسان در بین فرش‌های بلوچ مناطق مختلف؛ بهترین نوع فرش بلوچ به شمار می‌رود.

فرش بلوچ که در «زابل» و توسط بافندگان هنرمند زابلی بافته می شود شباهت بیش‌تری به فرش هرات- بلوچ افغانستان دارد.

نکته‌ی مهم این است که معمولاً فرش بلوچ بیش از هر فرش دیگری احساس دستباف بودن فرش را به بیننده منتقل می‌کند.

در زمان گذشته، فرش ایرانی بلوچ از موی بز و اسب بافته می‌شد. فرش‌های جدیدترِ بلوچ، با تار پنبه، پشم و موی بز نیز بافته می‌شوند.

گاهی برای محافظت بیش‌تر از این فرش و جلوگیری از ساییده شدن آن؛ حاشیه‌های آن را به شکلی دکوراتیو و مانند گلیم تزیین می‌کنند.

 

 

مشخصات و ویژگی‌های فرش بلوچ

فرش بلوچ در اکثر موارد دارای رنگ‌های قرمز، آبی تیره، سیاه و قهوه‌ای است. به همین دلیل برخی از انواع فرش بلوچ به «سیاه‌کار» مشهور هستند. بااین‌همه، طرح‌های فرش بلوچ، نمایی زنده دارند و اغلب، اَشکال هندسی و طرح موسوم به درخت زندگی را در قلب خود جای‌ می‌دهند.

فرش ایرانی بلوچ گاهی به‌ عنوان فرش نماز نیز طراحی می‌شود و دارای طرحی محراب‌ گونه نیز هست. این طرح که به طرح «آخوندی» مشهور است؛ اغلب در میان بافندگان اطراف شهر «سرخس» رواج دارد. در این طرح، نقش یک درخت، با گلبرگ‌های سه و پنج پر بر زمینه‌ای با رنگ بژ و به‌صورت محراب قرار می‌گیرد.

در یک جمع‌بندی کلی، در مورد ریشه‌ی طرح‌های فرش بلوچ می‌توان گفت که این فرش علاوه بر اَشکال هندسی زیاد، از طرح فرش افشار، ترکمن و قفقاز نیز تأثیراتی پذیرفته است.

از مشهورترین طرح‌های فرش ایرانی بلوچ می‌توان به این موارد اشاره کرد: میناخانی – هراتی- بُته‌ای- (که گاه این طرح‌ها را به طرزی که سَبْک هندی خوانده می‌شود نیز می‌بافند) و طاووسی.

نوع گره فرش ایرانی بلوچ، گره فارسی و معمولاً ۱۶۰۰ گره در دسی‌متر مربع است که در موارد اندکی؛ فرش‌هایی با حدود ۳ هزار گره در دسی‌متر مربع نیز بافته می‌شوند.

قالیچه‌های بلوچ، معمولاً کوچک بوده و بین ۱۰۰ در ۱۵۰ و ۱۱۰ در ۲۰۰ سانتی‌متر که به «دو ذرعی» مشهورند بافته می‌شوند.

 

 

معرفی فرش بیجار یکی از انواع فرش ایرانی

فرش بیجار محصول دستان هنرمند بافندگان شهر و منطقه‌ی «بیجار» است. بیجار که در زمان‌های گذشته مرکز ولایت «گروس» بوده یکی از شهرهای استان کردستان به شمار می‌رود.

در کل، فرش بیجار بافتی محکم و جمع‌وجور دارد و اصولاً این دو ویژگی، در اکثر فرش‌های کردی به چشم می‌خورند.

فرش بیجار در داخل و به‌خصوص در خارج از ایران به‌عنوان فرش ایرانی بادوام شناخته می‌شود و نام فرش بیجار در خارج از کشور به‌طور پیش‌فرض، معنای بادوام بودن را در ذهن دوستداران فرش ایرانی تداعی می‌کند.

به همین دلیل یعنی بادوام بودن آن، استفاده از فرش بیجار در مکان‌های پررفت‌وآمد و یا اماکن عمومی بیش‌تر توصیه شده است.

 

مشخصات و ویژگی‌های فرش بیجار

کارآیی بیش‌ترِ ابزارهایی مانند «دفتین» و «شانه»‌‌ی به‌کاررفته در بافت فرش ایرانی بیجار و نیز بافت محکم‌تر آن باعث می‌شود که باوجود به‌اصطلاح پرگوشت بودن این فرش؛ خاک و گردوغبار، نفوذ کم‌تری به میان تاروپودهای آن داشته باشند.

علت مقاوم بودن و نفوذ کم‌تر گردوخاک به فرش بیجار، نحوه‌ی بافت این فرش است. بافندگانِ فرش بیجار، از بین تارهای فرش، تا تعدادِ حتی پنج نخ را عبور می‌دهند که از حد معمول بیش‌تر است.

رنگ‌های به‌کاررفته در فرش بیجار و مخصوصاً در قالیچه‌های بیجار؛ اکثراً رنگ‌هایی شاد هستند. در فرش بیجار اغلب، رنگ‌های آبی، نارنجی، بژ، صورتی و سرمه‌ای به کار می‌روند.

طرح‌های فرش بیجار شامل هراتی- ضل السلطان- دسته‌گل سرخ (گل فرنگ)- بته‌ای کردستانی (گل‌های هشت پر) و طرح‌های متنوعی از لچک و ترنج است که ترنج بزرگ و پر از گل‌وبته؛ ویژگیِ آشکار فرش بیجار در طرح لچک و ترنج به شمار می‌رود.

برخی طرح‌های دارای ترنجِ فرش بیجار با فرش ترنج‌دار کاشان شباهت دارد که تفاوتشان با دقت به جنس و نیز وزن زیادتر فرش بیجار قابل‌تشخیص است.

دو نوع حاشیه‌ی «قوری بیجار» و «شیرشکری» در این نوع از فرش بیش‌تر به‌کاربرده می‌شوند. همچنین ابعاد فرش ایرانی بیجار بسیار متنوع است و از کوچک تا بزرگ و حتی تا ابعاد ۱۵ متری بافته می‌شود.

نکته‌ای که نباید فراموش کنید این است که فرش بیجار به دلیل بافت محکم‌تر آن، سنگین‌تر است و در ضمن، نمی‌شود به‌سادگی آن را تا کرد و حتی ممکن است براثر تا کردن صدمه ببیند لذا فرش بیجار را به‌منظور حمل، فقط باید لوله کرد.

لازم است هنگام خرید فرش دستباف بیجار به‌تناسب ابعاد آن دقت کنید، چراکه یگانه ایرادی که گهگاه در برخی از فرش‌های بیجار دیده می‌شود اندکی کج بودن آن است. برخی معتقدند که بهترین فرش بیجار را ایل «امیر افشاری» که جزو «شاهسون»‌ها هستند می‌بافند.

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.