انواع فرش ایرانی (۲) فرش افشار- فرش بختیاری

انواع فرش ایرانی (2) فرش افشار- فرش بختیاری

نمونه فرش بختیاری

توضیح: در سلسله مقالاتی تحت عنوان انواع فرش ایرانی، چکیده‌ی مشخصات و ویژگی‌های فرشِ هر یک از شهرها یا مناطق مطرح ایران درزمینه‌ی صنعت فرش را از منابع معتبر ملی و جهانی ازجمله «انسکلوپدیای فرش» (به ترتیب حروف الفبا) تقدیم حضورتان می‌کنیم.

 

معرفی فرش افشار یکی از انواع فرش ایرانی

 

.

فرش افشار به‌عنوان یکی از انواع فرش دستباف ایرانی متعلق به قوم افشار به‌عنوان قومی نیمه مهاجر در جنوب شرقی ایران واقع در استان کرمان است. فرش افشار دارای صدها سال پیشینه‌ی تاریخی در بین انواع فرش ایرانی است.

 

مشخصات و ویژگی‌های فرش افشار

فرش افشار در بین انواع فرش، از جنبه‌ی دارا بودن تُنِ (عمقِ) رنگ‌های قرمز، آبی و نیز در بیش‌ترِ موارد با داشتن طرح‌ها و الگوهای هندسی؛ قابل‌تشخیص است.

رایج‌ترین الگوی فرش افشار، یک طرح مرکزی بزرگ، متشکل از مدالیونِ چندگانه و اغلب، مربع شکل است.

همان‌طور که در مقاله‌های قبلی توضیح دادیم «مدالیون» عبارت از طرح یک قاب در اَشکال مختلف هندسی است که در داخل آن نمادهای مختلفی اجرا می‌شود.

گفته می‌شود که طرح اصلیِ فرش افشار، یک انبساط و وسعتِ پنهان در جلوه و نمای فرش ایجاد می‌کند.

روش کلیدی دیگر برای تشخیص فرش افشار توجه به این نکته است که عرضِ مدالیون‌های فرش افشار، نسبت به طول آن، کمی بیش‌تر از مدالیون‌های دیگر انواع فرش ایرانی است و این ویژگی فقط در فرش افشار یافت می‌شود.

در گذشته در بافت این فرش از الیاف دراز و مرغوب پشمِ نژاد خاصی از گوسفند که متعلق به ایل افشار بود و فقط به رنگ تیره وجود داشت استفاده می‌شد.

این فرش، امروزه به‌طورکلی از نخ پنبه‌ای و بیش‌تر به طریق «لول بافت» بافته می‌شود اما در گذشته به‌صورت «نیم لول» و نیز «تخت بافت» تولید می‌شده. دقت کنید که پشت قالی‌های تخت بافت بدون شیار و شبیه به گلیم است ولی در نوع لول بافت که بافتی بادوام محسوب می‌شود پشت فرش، شیارهایی عمیق دارد. البته روش اصلی تشخیص، عبارت است از تشخیص نوع قوس گره در پشت فرش.

گره به‌کاررفته در این نوع از فرش، گره ترکی است که از گره فارسی محکم‌تر محسوب می‌شود و رجشمار فرش افشار عشایری بین ۳۰ تا ۴۵ است.

طرح‌های فرش افشار همان‌طور که اشاره کردیم دارای نقوش هندسی و خطوط شکسته بوده و مشهورترین آن‌ها عبارت‌اند از: مرغ و ترنج- لچک ترنج- ریز ماهی- ظل السلطان و بوته‌ای. ترکیب رنگ‌ها به طریق ایلیاتی بوده و رنگ‌ها در نزد عشایر از روناس و مواد گیاهی فراهم می‌شود.

.

فرش دستباف طرح ریز ماهی

.

گفته می‌شود که الگوهای فرش افشار که در «شهربابک» بافته می‌شوند معمولاً مشخص‌تر هستند. از مراکز مهم بافت این نوع از فرش، باید به سیرجان و حومه‌ی آن و نیز تکاب در آذربایجان غربی اشاره کرد.

نکته‌ی مهم ِ دیگری که باید بدانید این است که فرش افشار در بازار فرش ایران بیش‌تر به نام فرش سیرجان شناخته می‌شود.

به‌طورکلی و نظر به مهاجرت اجباریِ بخشی از قوم افشار در زمان شاه‌طهماسب صفوی از آذربایجان به مناطقی از کرمان؛ فرش افشار، ترکیبی از فرش‌های شمال‌غرب و جنوب شرق ایران به شمار می‌رود.

 

معرفی فرش بختیاری

مرکز جغرافیایی این فرش در استان چهارمحال و بختیاری و خصوصاً شرق این استان است. فرش بختیاری در اروپا به ایجاد حس اعتمادبه‌نفس، صمیمت و قدرت مشهور است.

قوم بختیاری تمامی این خصوصیت‌ها را طیِ قرن‌ها و در ضمنِ کوچ‌های هرساله‌ی خود از کوه‌های زاگرس گرفته و در قالب فرش زیبای بختیاری جاودانه ساخته است. هم‌چنین بافت این فرش در بین قوم لر نیز رواج دارد.

در برخی از سفرنامه‌های اروپاییان که در زمان‌های گذشته به ایران سفر کرده‌اند؛ از فرش بختیاری به‌عنوان جالب‌ترین فرش ایرانی یاد شده است. هم‌چنین از فرش‌های عتیقه‌ی بختیاری در سطح جهان استقبال بسیار زیادی به عمل می‌آید.

.

.

مشخصات و ویژگی‌های فرش بختیاری

در میان انواع فرش ایرانی ؛ فرش بختیاری یکی از فرش‌های بادوام به شمار می‌رود . علاوه بر استفاده در خانه و محل اجتماعات، یکی از موارد پُراستفاده‌ترِ فرش بختیاری؛ مربوط به استفاده در قسمت‌های ورودی و پررفت‌وآمد مکان‌ها است که علت آن به همان ویژگیِ بادوام بودنِ فرش بختیاری بازمی‌گردد. این امر ناشی از استفاده از مواد مرغوب و بادوام و زدن ضربه‌های محکم‌تر در هنگام بافتن این فرش است.

از طرح‌های بسیار مشهور فرش بختیاری می‌توان نقش باغچه و حیوانات با تقسیمات مربع شکل را نام برد. فرش بختیاری در مواردی چند، مانند نوع مدالیون‌های به‌کاررفته در آن و نقش درخت زندگی؛ از فرش اصفهان تأثیر پذیرفته است.

مشهورترین طرح‌های فرش بختیاری عبارت‌اند از:

خشتی گل و گیاه- گلدانی و درختی- گلدانی شرابه- گل اشرافی- خشتی حیوانات- سرو و کاج قابی سماوری (حقه‌ای)- لچک و ترنج.

یکی از خصوصیات این نوع فرش، یکسانی نقش‌های متن فرش و حاشیه‌ی آن است.

این فرش ازنظر نوع بافت، با دو گره ترکی در هر رج، فرش فوق‌العاده محکمی محسوب می‌شود و گاهی دارای کلفت‌ترین گره‌ها است. نوع پشمی این فرش دارای رجشمار کم‌تر از ۴۰ و نوع پنبه و ابریشم آن با رجشمار ۴۰ تا ۵۰ بافته می‌شود.

به برخی از بهترین نوع فرش بختیاری اصطلاحاً «بی‌بی باف» گفته می‌شود که گاهی با الهام از طرح‌های گل‌دارِ فرانسوی هم بافته می‌شوند.

در فرهنگ ایلیاتی، «بی‌بی» به همسر خان نیز گفته می‌شود و در توضیح این اصطلاح، گفته می‌شود که اگر به فرض، زنِ خان فرشی ببافد؛ آن را نه از سر احتیاج بلکه از روی ذوق و با دقت و سلیقه‌ی بیش‌تر و با مواد بهتری خواهد بافت.

طرح بی‌بی باف معمولاً دارای زمینه‌ای پر از گل اشرفی که دورتادور آن چهار لچک با حاشیه‌های مملو از گل شاه‌عباسی است بافته می‌شود.

در فرش بختیاری، رنگ‌های قرمز، آبی، بژ، سبز، سرمه‌ای، طلائی و قهوه‌ای بیش‌تر به‌کاربرده می‌شوند و رنگ‌های طبیعی در بین بافندگان محلی کاربرد بیش‌تری دارند.

ابعاد بافت این فرش از دو متر و هشتاد سانتی‌متر تا ۱۲ متر رواج دارد و بافت کناره‌های طویل نزد بافندگان فرش بختیاری بسیار مرسوم است.

0
برچسب ها :
نویسنده مطلب محمد صادق اکبرزاده

بدون دیدگاه